Chuẩn bị sức khỏe trước khi mang thai không chỉ là việc của người vợ. Tuổi, bệnh nền, thuốc đang dùng, cân nặng, hút thuốc, rượu bia và chất lượng tinh trùng của người chồng đều có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai và thai kỳ.
Không có thực phẩm, vitamin hay bài tập nào bảo đảm mang thai nhanh. Tuy nhiên, khám tiền thai, ăn uống cân đối và điều chỉnh những yếu tố nguy cơ có thể giúp hai vợ chồng bước vào thai kỳ trong tình trạng sức khỏe tốt hơn.
Khám sức khỏe trước khi mang thai
Trước khi bắt đầu kế hoạch có con, hai vợ chồng nên rà soát sức khỏe tổng thể. Người vợ cần trao đổi với bác sĩ về tiền sử sản khoa, chu kỳ kinh, bệnh mạn tính, tiêm chủng và toàn bộ thuốc đang sử dụng. Người chồng cũng nên kiểm tra nếu có bệnh tinh hoàn, từng phẫu thuật vùng bẹn – bìu, rối loạn cương, xuất tinh bất thường hoặc tiền sử dùng thuốc ảnh hưởng sinh sản.
Một số việc nên thực hiện gồm:
-
Kiểm soát đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp và các bệnh mạn tính;
-
Xem lại thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung;
-
Cập nhật vaccine phù hợp trước khi mang thai;
-
Khám răng miệng và điều trị ổ nhiễm trùng nếu có;
-
Xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục theo nguy cơ;
-
Tư vấn di truyền khi gia đình có bệnh di truyền hoặc tiền sử thai bất thường.
Không nên tự ngừng thuốc điều trị bệnh nền vì một số bệnh không được kiểm soát còn gây nguy hiểm hơn thuốc. Việc đổi hoặc dừng thuốc cần có hướng dẫn chuyên môn.
Việc chào đón con cái là một trải nghiệm có ý nghĩa sâu sắc
Bổ sung axit folic trước khi mang thai
Người có khả năng mang thai nên bổ sung 400 microgam axit folic mỗi ngày, bắt đầu ít nhất một tháng trước khi thụ thai và tiếp tục trong giai đoạn đầu thai kỳ. Axit folic giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh ở thai nhi.
Một số trường hợp có thể cần liều cao hơn, chẳng hạn từng mang thai hoặc sinh con bị dị tật ống thần kinh, đang sử dụng một số thuốc chống động kinh hoặc có bệnh lý đặc biệt. Liều cao phải do bác sĩ chỉ định.
Nam giới không cần tự uống axit folic liều cao để “tăng tinh trùng”. Hiện chưa có đủ bằng chứng cho thấy bổ sung folate đơn độc giúp cải thiện khả năng có con ở tất cả nam giới.
Ăn uống thế nào để hỗ trợ sức khỏe sinh sản?
Chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải, với nhiều rau quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, cá, hạt và dầu thực vật, thường liên quan đến sức khỏe chuyển hóa và sinh sản tốt hơn trong các nghiên cứu quan sát. Tuy nhiên, chưa thể khẳng định chế độ ăn này trực tiếp làm tăng tỷ lệ mang thai tự nhiên hoặc thành công IVF ở mọi cặp đôi.
Hai vợ chồng có thể xây dựng khẩu phần theo nguyên tắc:
-
Ăn đa dạng rau và trái cây nguyên quả;
-
Chọn ngũ cốc nguyên hạt, khoai củ và các loại đậu;
-
Bổ sung cá, trứng, thịt nạc, đậu phụ và các nguồn protein phù hợp;
-
Ưu tiên chất béo không bão hòa từ cá, hạt, quả bơ và dầu thực vật;
-
Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, thịt chế biến và thức ăn nhanh;
-
Tránh chất béo chuyển hóa công nghiệp.
Không có “siêu thực phẩm” nào làm tăng chất lượng trứng hoặc tinh trùng ngay lập tức. Các chất như kẽm, vitamin C, vitamin E, selen và CoQ10 thường được quảng cáo hỗ trợ sinh sản, nhưng kết quả nghiên cứu về thực phẩm bổ sung còn không đồng nhất. Dùng liều cao cũng có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác thuốc.
Người ăn uống hạn chế, có bệnh kém hấp thu hoặc nghi ngờ thiếu vi chất nên được đánh giá trước khi bổ sung.
Chế độ ăn Địa Trung Hải giúp cải thiện đáng kể khả năng sinh sản
Duy trì cân nặng phù hợp
Thiếu cân và béo phì đều có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản. Ở phụ nữ, cân nặng quá thấp có thể liên quan đến rối loạn phóng noãn; béo phì thường đi kèm rối loạn kinh nguyệt, hội chứng buồng trứng đa nang và nguy cơ biến chứng thai kỳ cao hơn.
Ở nam giới, béo phì có thể liên quan đến thay đổi hormone và chất lượng tinh dịch. WHO cũng ghi nhận béo phì, hút thuốc và uống quá nhiều rượu là những yếu tố có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản.
Không có một khoảng BMI duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Người thừa cân nên đặt mục tiêu giảm cân từ từ bằng chế độ ăn và vận động, tránh nhịn ăn nghiêm ngặt hoặc dùng thuốc giảm cân khi chưa được tư vấn. Người thiếu cân cần bảo đảm đủ năng lượng và protein trước khi mang thai.
Vận động đều đặn nhưng không quá sức
Hoạt động thể chất giúp kiểm soát cân nặng, giấc ngủ, sức khỏe tim mạch và tinh thần. Người trưởng thành nên duy trì vận động cường độ vừa phù hợp thể trạng, kết hợp các bài tập tăng cường cơ.
Tập luyện quá mức kèm thiếu năng lượng có thể gây rối loạn kinh nguyệt hoặc mất kinh ở phụ nữ. Điều đáng quan tâm không chỉ là số giờ tập mà còn là cường độ, lượng năng lượng nạp vào và khả năng phục hồi.
Nam giới cũng nên tránh lạm dụng steroid đồng hóa hoặc testosterone để tăng cơ. Testosterone ngoại sinh có thể ức chế quá trình sản xuất tinh trùng và gây giảm khả năng sinh sản.
Nên duy trì tập thể dục điều độ
Ngừng hút thuốc và hạn chế rượu bia
Hút thuốc có liên quan đến nguy cơ sinh sản bất lợi ở cả nam và nữ. Người chuẩn bị có con nên bỏ thuốc lá, thuốc lá điện tử và tránh khói thuốc thụ động.
Phụ nữ đang chuẩn bị mang thai nên ngừng uống rượu vì có thể mang thai trước khi nhận biết. CDC khẳng định không có lượng rượu hoặc thời điểm uống nào được chứng minh là an toàn trong thai kỳ.
Nam giới cũng nên tránh uống nhiều rượu vì có thể ảnh hưởng hormone, chức năng tình dục và chất lượng tinh dịch. Hai vợ chồng không nên sử dụng ma túy hoặc thuốc không rõ nguồn gốc để “tăng cường sinh lý”.
Hút thuốc làm giảm chất lượng cả trứng và tinh trùng
Ngủ đủ và chăm sóc sức khỏe tinh thần
Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng sức khỏe chuyển hóa, tâm trạng và đời sống tình dục. Hai vợ chồng nên duy trì lịch ngủ tương đối ổn định, hạn chế caffeine vào cuối ngày và điều trị các vấn đề như mất ngủ hoặc ngưng thở khi ngủ nếu có.
Stress không phải nguyên nhân duy nhất gây vô sinh và người khó có con không nên bị quy trách nhiệm vì “căng thẳng quá”. Tuy vậy, quá trình mong con có thể tạo áp lực lớn lên tâm lý và mối quan hệ. Đi bộ, thiền, yoga, nghỉ ngơi hợp lý hoặc tư vấn tâm lý có thể giúp cải thiện chất lượng sống.
Quan hệ thế nào để tăng cơ hội thụ thai?
“Cửa sổ thụ thai” thường gồm năm ngày trước rụng trứng và ngày rụng trứng. Quan hệ mỗi 1-2 ngày trong giai đoạn này có thể tối ưu cơ hội thụ thai. Các cặp đôi không cần ép quan hệ theo lịch quá cứng nếu điều đó gây áp lực; quan hệ đều đặn khoảng 2-3 lần mỗi tuần cũng thường bao phủ được thời điểm dễ thụ thai.
Ứng dụng theo dõi kinh nguyệt chỉ đưa ra ước tính. Que thử rụng trứng và theo dõi chất nhầy cổ tử cung có thể hỗ trợ xác định thời điểm, nhưng không thay thế đánh giá y khoa khi chu kỳ rất thất thường.
Giảm tiếp xúc với yếu tố có hại
Một số hóa chất nghề nghiệp, kim loại nặng, thuốc trừ sâu và ô nhiễm môi trường có thể ảnh hưởng đến trứng hoặc tinh trùng khi phơi nhiễm đủ mức.
Các biện pháp thực tế gồm:
-
Tuân thủ bảo hộ lao động khi tiếp xúc hóa chất;
-
Rửa rau quả dưới nước sạch;
-
Không hâm nóng thức ăn trong hộp nhựa không phù hợp;
-
Hạn chế khói thuốc;
-
Chọn cá theo hướng dẫn an toàn về thủy ngân khi chuẩn bị mang thai.
Không cần loại bỏ mọi sản phẩm nhựa hoặc chỉ mua mỹ phẩm “hữu cơ”. Các nhãn “tự nhiên” và “hữu cơ” không bảo đảm sản phẩm an toàn hơn.
Rửa kỹ rau củ quả và sử dụng hộp đựng thực phẩm bằng thủy tinh
Khi nào nên đi khám hiếm muộn?
Hai vợ chồng nên được đánh giá đồng thời nếu quan hệ đều đặn, không tránh thai nhưng chưa có thai sau:
-
12 tháng khi người vợ dưới 35 tuổi;
-
6 tháng khi người vợ từ 35 tuổi trở lên;
-
Sớm hơn khi người vợ trên 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ.
Không cần chờ đủ thời gian trên nếu người vợ bị mất kinh, kinh rất thưa, lạc nội mạc tử cung, tiền sử viêm vùng chậu hoặc phẫu thuật buồng trứng; hoặc người chồng có bệnh tinh hoàn, rối loạn cương, xuất tinh bất thường hay từng hóa trị.
Kết luận
Tăng sức khỏe sinh sản không nằm ở một loại thực phẩm hoặc viên uống riêng lẻ. Nền tảng quan trọng là khám tiền thai, bổ sung axit folic cho người vợ, ăn uống cân đối, duy trì cân nặng phù hợp, vận động đều, bỏ thuốc lá và ngừng rượu khi chuẩn bị mang thai.
Nếu chưa có thai sau thời gian phù hợp hoặc có yếu tố nguy cơ, hai vợ chồng nên đi khám cùng nhau. Đánh giá sớm giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp hỗ trợ sinh sản phù hợp thay vì tiếp tục tự dùng các sản phẩm chưa được chứng minh.
Các công nghệ hỗ trợ sinh sản (ART) hiện đại có thể giúp bạn
