Vết bầm tím thường xuất hiện sau khi cơ thể bị va đập, té ngã hoặc chấn thương nhẹ. Vùng da bị tổn thương có thể chuyển từ đỏ, tím, xanh sang vàng hoặc nâu rồi mờ dần theo thời gian. Phần lớn vết bầm không nguy hiểm và có thể tự khỏi mà không cần điều trị đặc biệt.
Tuy nhiên, nếu cơ thể thường xuyên xuất hiện nhiều vết bầm không rõ nguyên nhân, vết bầm ngày càng lớn hoặc đi kèm chảy máu bất thường, đây có thể là dấu hiệu liên quan đến thuốc đang sử dụng, rối loạn tiểu cầu, đông máu hoặc một bệnh lý khác cần được kiểm tra.
Vết bầm tím là gì?
Trong y khoa, ecchymosis thường được dùng để mô tả một mảng xuất huyết dưới da lớn, thường có đường kính trên 1 cm. Vết bầm hình thành khi các mạch máu nhỏ bị tổn thương, khiến máu thoát ra ngoài và tích tụ trong mô dưới da.
Ban đầu, vết bầm có thể có màu đỏ hoặc tím sẫm. Khi cơ thể phân giải và hấp thu lượng máu bị rò rỉ, màu sắc có thể chuyển sang xanh tím, xanh lục, vàng hoặc nâu trước khi da trở lại bình thường. Sự thay đổi màu sắc không diễn ra giống nhau ở tất cả mọi người và cũng khó nhìn thấy rõ trên một số màu da.
Hầu hết vết bầm thông thường mờ dần trong khoảng hai tuần, nhưng vết bầm lớn hoặc sâu có thể kéo dài lâu hơn.
Phân biệt vết bầm, tụ máu và xuất huyết dưới da
Các tình trạng này đều liên quan đến máu thoát ra khỏi mạch nhưng có đặc điểm khác nhau.
1. Vết bầm tím
Vết bầm thường là một vùng da đổi màu tương đối phẳng, xuất hiện sau khi các mạch máu nhỏ dưới da bị vỡ. Vùng này có thể đau hoặc nhạy cảm khi chạm vào.
2. Tụ máu
Tụ máu là một khối máu khu trú trong mô, có thể nằm dưới da hoặc sâu hơn trong cơ thể. Tụ máu thường gây sưng, căng, đau và có thể tạo thành cục nổi rõ. Tụ máu lớn hoặc nằm tại đầu, ổ bụng hay trong cơ cần được đánh giá y tế.
3. Đốm xuất huyết
Đốm xuất huyết, hay petechiae, là các chấm đỏ, tím hoặc nâu rất nhỏ, thường dưới 2 mm. Các chấm này không nhạt màu khi ấn lên da vì máu đã thoát ra khỏi mạch máu.
4. Ban xuất huyết
Ban xuất huyết, hay purpura, là thuật ngữ mô tả những vùng xuất huyết dưới da lớn hơn đốm xuất huyết nhưng nhỏ hơn các mảng bầm lớn. Việc phân loại chủ yếu dựa trên kích thước và hình thái, không tự xác định được nguyên nhân.
Đốm xuất huyết hoặc ban xuất huyết lan nhanh, đặc biệt khi kèm sốt, mệt nhiều hay chảy máu bất thường, cần được kiểm tra sớm.
Nguyên nhân gây bầm tím
1. Va chạm và chấn thương
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Một cú va vào bàn ghế, té ngã, tập thể thao hoặc chấn thương khi làm việc có thể làm vỡ các mao mạch gần bề mặt da. Mức độ bầm thường phụ thuộc lực va chạm, vị trí và đặc điểm cơ thể của từng người.
2. Tuổi tác
Khi lớn tuổi, da trở nên mỏng hơn và lớp mỡ bảo vệ dưới da giảm dần. Thành mạch cũng dễ bị tổn thương hơn, nên một va chạm nhẹ có thể tạo ra mảng bầm khá rõ, nhất là ở cẳng tay và bàn tay.
3. Thuốc và thực phẩm bổ sung
Một số thuốc có thể làm người dùng dễ bầm hoặc chảy máu hơn, chẳng hạn:
-
Thuốc chống đông máu;
-
Thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin;
-
Thuốc chống viêm không steroid;
-
Corticoid dùng kéo dài;
-
Một số thuốc hoặc sản phẩm bổ sung ảnh hưởng đến đông máu.
Không nên tự ngừng thuốc đã được bác sĩ kê chỉ vì xuất hiện vết bầm. Người bệnh nên liên hệ bác sĩ nếu vết bầm xuất hiện nhiều, kích thước lớn hoặc đi kèm chảy máu mũi, máu trong nước tiểu, phân đen hay kinh nguyệt nhiều bất thường.
4. Rối loạn tiểu cầu hoặc đông máu
Bệnh von Willebrand, bệnh máu khó đông, giảm số lượng tiểu cầu hoặc rối loạn chức năng tiểu cầu có thể gây bầm tím và chảy máu bất thường. Người bệnh có thể đồng thời xuất hiện nhiều đốm xuất huyết, chảy máu chân răng hoặc chảy máu kéo dài sau chấn thương nhỏ.
5. Bệnh gan, bệnh tủy xương và một số bệnh toàn thân
Gan tham gia sản xuất nhiều yếu tố đông máu. Bệnh gan nặng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Một số bệnh của tủy xương hoặc máu, bao gồm bệnh bạch cầu, cũng có thể gây giảm tiểu cầu và dễ bầm tím.
Tuy nhiên, bầm tím đơn độc thường không đồng nghĩa với bệnh nghiêm trọng. Điều cần chú ý là vết bầm xuất hiện tự nhiên, tái diễn nhiều, đi kèm mệt mỏi bất thường, sốt, sụt cân hoặc các biểu hiện chảy máu khác.
6. Thiếu vitamin
Thiếu vitamin C nghiêm trọng có thể làm thành mạch yếu hơn, trong khi thiếu vitamin K có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu. Dù vậy, không nên tự bổ sung vitamin liều cao chỉ vì dễ bầm. Bác sĩ cần đánh giá chế độ ăn, bệnh nền, thuốc đang dùng và xét nghiệm khi cần.
Vết bầm tím có những biểu hiện nào?
Vết bầm thông thường có thể gây:
-
Da đổi màu;
-
Đau hoặc nhạy cảm khi chạm vào;
-
Sưng nhẹ;
-
Cảm giác căng tại vùng bị va đập;
-
Đôi khi có một cục nhỏ nếu kèm tụ máu.
Vết bầm thường không làm da nhạt màu khi ấn. Đặc điểm này giúp phân biệt với một số vùng da đỏ do giãn mạch hoặc viêm.
Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân bầm tím thế nào?
Vết bầm do một va chạm rõ ràng thường không cần xét nghiệm. Bác sĩ có thể hỏi về thời điểm xuất hiện, chấn thương gần đây, thuốc đang dùng, tiền sử chảy máu và bệnh lý trong gia đình.
Nếu bầm tím xuất hiện thường xuyên hoặc không rõ nguyên nhân, các xét nghiệm có thể gồm:
-
Công thức máu để kiểm tra số lượng tiểu cầu và tế bào máu;
-
Các xét nghiệm đánh giá quá trình đông máu;
-
Xét nghiệm chức năng gan hoặc các xét nghiệm khác tùy triệu chứng.
Chụp X-quang không được thực hiện chỉ để kiểm tra vết bầm. Phương pháp này thường chỉ cần thiết khi bác sĩ nghi ngờ gãy xương hoặc chấn thương sâu đi kèm.
Cách xử lý vết bầm tím tại nhà
Với vết bầm nhẹ sau va chạm, có thể áp dụng các biện pháp sau:
Chườm lạnh trong 24-48 giờ đầu
Bọc đá hoặc túi lạnh trong một lớp khăn rồi chườm khoảng 10–15 phút mỗi lần. Không đặt đá trực tiếp lên da vì có thể gây tổn thương do lạnh. Chườm lạnh giúp giảm đau và hạn chế sưng tại vùng tổn thương.
Nghỉ ngơi và kê cao vùng bị bầm
Nếu vết bầm ở tay hoặc chân, nên kê vùng tổn thương cao hơn tim khi có thể. Biện pháp này có thể giúp giảm sưng và cảm giác căng đau.
Tránh xoa bóp mạnh
Xoa bóp hoặc day ấn mạnh ngay sau chấn thương có thể làm vùng tổn thương đau hơn và tăng chảy máu trong mô. Trong 48 giờ đầu cũng nên tránh chườm quá nóng trực tiếp lên vùng bầm.
Dùng thuốc giảm đau phù hợp
Paracetamol có thể được sử dụng nếu người dùng không có chống chỉ định và tuân thủ đúng liều trên nhãn. Aspirin hoặc thuốc chống viêm không steroid có thể làm tăng nguy cơ bầm và chảy máu ở một số người, vì vậy không nên tự dùng khi đang dễ chảy máu hoặc sử dụng thuốc chống đông.
Sau khoảng hai ngày, khi tình trạng sưng không còn tăng, chườm ấm nhẹ đôi khi giúp vùng cơ xung quanh dễ chịu hơn. Không chườm quá nóng và ngừng lại nếu đau hoặc sưng tăng.
Có thể phòng ngừa bầm tím không?
Không thể phòng tránh hoàn toàn, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách:
-
Giữ sàn nhà thông thoáng, loại bỏ vật dễ gây vấp;
-
Bố trí đủ ánh sáng tại cầu thang và lối đi;
-
Mang đồ bảo hộ khi chơi thể thao hoặc làm việc có nguy cơ va đập;
-
Kiểm tra thị lực và khả năng thăng bằng nếu thường xuyên té ngã;
-
Dùng thuốc đúng hướng dẫn;
-
Ăn uống đa dạng, đủ protein, rau và trái cây.
Ăn thêm vitamin C hoặc K không bảo đảm ngăn được vết bầm nếu cơ thể không thiếu các dưỡng chất này.
Khi nào cần đi khám?
Nên đi khám nếu:
-
Vết bầm xuất hiện thường xuyên mà không nhớ có va chạm;
-
Có nhiều vết bầm lớn hoặc bầm xuất hiện đột ngột;
-
Vết bầm không cải thiện sau khoảng 2–3 tuần;
-
Vùng bầm ngày càng sưng, nóng, đỏ hoặc đau hơn;
-
Có chảy máu mũi, chảy máu chân răng, kinh nguyệt nhiều, máu trong nước tiểu hoặc phân;
-
Đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh rối loạn đông máu;
-
Xuất hiện nhiều chấm xuất huyết không mất màu khi ấn;
-
Bầm tím đi kèm sốt, mệt bất thường hoặc sụt cân.
Cần được cấp cứu nếu vùng bầm rất căng, đau dữ dội, tê yếu, lạnh đầu chi hoặc khó cử động. Đây có thể là dấu hiệu áp lực trong khoang cơ tăng cao, cần xử lý khẩn cấp.
Bầm quanh hai mắt sau chấn thương đầu, bầm quanh rốn, đau bụng dữ dội, khó thở hoặc mất ý thức cũng cần được đánh giá ngay vì có thể liên quan đến chấn thương hoặc chảy máu bên trong.
Kết luận
Vết bầm tím hình thành khi mạch máu nhỏ bị vỡ và máu rò rỉ vào mô dưới da. Phần lớn trường hợp xuất hiện sau va chạm nhẹ, tự thay đổi màu và mờ trong vài tuần.
Chườm lạnh, nghỉ ngơi và kê cao vùng tổn thương có thể giúp giảm đau, sưng. Tuy nhiên, các vết bầm tự nhiên, tái phát thường xuyên hoặc đi kèm chảy máu bất thường cần được kiểm tra. Việc phát hiện nguyên nhân quan trọng hơn tự bổ sung vitamin hoặc dùng thuốc làm tan bầm không rõ nguồn gốc.
|
Lixu Vạn Xuân - Giảm sưng đau, bầm tím Đối tượng sử dụng: + Người bị bong gân, gãy xương, bị va đập gây đau, bầm tím + Người bị đau nhức khi hoạt động quá mức, chơi thể thao + Người bị phong tê thấp, thoái hóa khớp xương. |
